Het onderzoek van Misler leverde een grote hoeveelheid foto’s, tekeningen, prenten, tekstdocumenten en enkele filmfragmenten op. Kwetsbaar materiaal dat in het geval van de foto’s ook nog eens van zeer klein formaat is. Experimental Jetset en Johannes Schwartz kozen er daarom voor om reproducties van het originele materiaal tentoon te stellen.

 ‘Deze keuze riep bij mij vragen op over de relatie tussen origineel en reproductie’, vertelt Schwartz. ‘Ik vroeg me af hoe het er uit zou zien als we de danshoudingen van toen opnieuw zouden laten uitvoeren door dansers van nu.’ Het resultaat is een film waarin een groep hedendaagse dansers reageert op de geprojecteerde beelden. ‘Ik vroeg de dansers om de poses na te doen, om ze letterlijk te kopiëren,’ legt Schwartz uit. ‘Toen kwamen ze zelf met het voorstel om vervolgens een stuk te improviseren. Ik begreep die wens eerst niet: waarom improviseren, ik wil gewoon een kopie van het origineel. Maar nu ben ik heel blij met het resultaat: juist in het improvisatiedeel van de film ervaar je het verloop van tijd en de eenheid van bewegingen die dans is. Zo ontstond een hele mooie toevoeging aan de tentoonstelling, op een voor mij onverwachte manier, waarin iets van de sensatie die de dans toen gehad moet hebben opnieuw te ervaren is.

Dat was een belangrijke overweging bij het ontwikkelen van de tentoonstelling: hoe kunnen we de complete vrijheid van dat radicale moment weer voelbaar maken?'

De film is te zien in het centrale deel van de tentoonstelling Space Embodied. Naast originele foto’s en filmfragmenten die, opgeblazen tot groot formaat, op enkele ruimtelijke objecten worden geprojecteerd. Deze objecten zijn geïnspireerd op de geometrische vormen die door de beoefenaars van de vrije dans werden gebruikt. ‘Dans gaat over ruimte en over richting’, vertelt Misler. ‘In het klassieke ballet ligt de manier waarop een danser zich door de ruimte beweegt vast. In de vrije dans was er veel meer ruimte voor improvisatie. De dansers experimenteerden daarbij met losse ruimtelijke objecten, vaak ontleend aan het circus. Deze vormen waren functioneel, ze waren bedoeld om oefeningen mee te doen en bepaalde bewegingen en poses in de ruimte mogelijk te maken. De dansers hadden overigens allemaal een klassieke opleiding genoten en waren dus zeer getraind,’ benadrukt ze. ‘De bevrijding van het lichaam had een andere lading dan die wij er tegenwoordig misschien aan zouden geven. Het ging om een mystieke, dionysische bevrijding.’

De ontwikkeling van de vrije dans wordt in de rest van de tentoonstelling aan de hand van archiefmateriaal uiteengezet. De dans kende een korte bloeiperiode en enkele elkaar snel afwisselende ontwikkelingsfases, waarna ze verboden werd en zich alleen nog in kleine kring kon manifesteren. Ondanks die ban zijn elementen van de vrije dans later duidelijk te herkennen in de strak geregisseerde massaparades van Stalin. Het gezonde, natuurlijke lichaam paste perfect in het beeld van de nieuwe mens dat het Stalinisme propageerde. Waarbij niet langer de bevrijding van het lichaam werd gevierd, maar de disciplinering.

Interview door Lotte Haagsma

Nicoletta Misler
Anastasia Lesnikova
Johannes Schwartz
Experimental Jetset
Experimental Jetset
Linde Dorenbosch
State Museum and Exhibition Center ROSIZO
Mondriaan Fonds, Wilhelmina E. Jansen Fonds

Dit project maakt deel uit van de programmalijn Jaarthema's en het dossier Olympische Spelen.